Zasada „prawo nie działa wstecz”, inaczej zwana zakazem retroaktywności prawa, to jedna z podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, mająca swoje korzenie w starożytnym prawie rzymskim (lex retro non agit). Jest ona ściśle związana z problematyką norm intertemporalnych. Według tej zasady, niemożliwe jest działanie prawa wstecz, a zatem tworzenie i stosowanie prawa, które odnosiłoby się do zdarzeń prawnych mających miejsce przed jego wejściem w życie.

Przykładowo, nikt nie może zostać skazany za przestępstwo nie stanowiące czynu zabronionego w momencie jego popełnienia. Jest to podstawowa zasada, gwarantująca pewność prawa, stanowi ona fundament zaufania jednostki wobec państwa. Zasada ta chroni także prawa nabyte, uniemożliwiając samowolne ich pozbawianie poprzez zmianę przepisów. Obowiązywanie zasady lex retro non agit można wywieść zarówno z przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 42 ustęp 1), jak i z przepisów o randze kodeksowej (art. 3 k.c. oraz art. 1 k.k.).

Wszelkie wyjątki od tej zasady mogą zostać ustanowione tylko wtedy, gdy wiążą się one z korzyścią obywatela, zakazem bezwzględnym jest natomiast objęte retroaktywne stosowanie prawa surowszego (lex severior retro non agit). Co istotne, wyjątki od zasady lex retro non agit (także te działające na korzyść) są niedopuszczalne na gruncie prawa karnego i finansowego.