Jak wygląda odpowiedzialność karna w przypadku osoby nieletniej?



Odpowiedzialność karna osób nieletnich, czyli tych, które w momencie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyły 17 roku życia, jest w polskim prawie uregulowana zarówno poprzez przepisy kodeksu karnego, jak i ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich. Zgodnie z tym w sytuacji gdy osoba nieletnia dopuszcza się czynu zabronionego przed ukończeniem przez nią 13 lat, sąd traktuje popełnienie takiego czynu jedynie jako przejaw demoralizacji nieletniego. Może on ponadto zastosować specjalne środki przewidziane w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Z kolei w przypadku osób nieletnich, które dopuściły się czynu zabronionego między 13 a 17 rokiem życia, sąd stosuje środki przewidziane w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich. Jeśli natomiast nieletni ukończył 15 i dopuścił się czynu zabronionego, określonego w art. 134, art. 148 § 1, 2 i 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3, art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 197 § 3 lub 4, art. 223 par. 2, art. 252 § 1 lub 2 oraz w art. 280 kodeksu karnego, może on odpowiadać na zasadach określonych w kodeksie karnym. Sąd musi jednak w takiej sytuacji uznać, że zarówno okoliczności sprawy, jak i stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości oraz warunki osobiste za tym przemawiają, oraz że wcześniej stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się nieskuteczne i niewystarczające.

W przypadku, gdy sprawca dopuszcza się czynu zabronionego między 17 a 18 rokiem życia co do zasady stosuje się wobec niego przepisy kodeksu karnego. Jedynie jeśli popełniony czyn jest występkiem, a okoliczności sprawy za tym przemawiają, sąd może wyjątkowo zastosować zamiast kary określone środki o charakterze wychowawczym, leczniczym lub poprawczym, które są przewidziane dla nieletnich.
Sąd wymierzając karę osobie nieletniej kieruje się przede wszystkim tym, aby sprawcę wychować oraz zapobiec powstawaniu przejawów demoralizacji i przestępczości w przyszłości. Oprócz kary w postaci umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym sąd może także m.in. udzielić mu upomnienia, zobowiązać go do uczestniczenia w zajęciach o charakterze wychowawczym i terapeutycznym, nakazać wykonanie określonych prac lub świadczeń, a także ustanowić nadzór kuratora. Sąd może również zobowiązać rodziców lub opiekuna prawnego osoby nieletniej do naprawienia części lub całości wyrządzonej przez niego szkody.