BLOG

Home | Blog | Porady Prawne | Przestępstwo porwania dla okupu.
  • Lipiec 4, 2019
  • By
  • Comments 0

Porwanie dla okupu (art. 252 k.k.) – zagadnienia wybrane, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki zbiegu przepisów.


Wzięcie lub przetrzymywanie zakładnika, czyli czyn określony w art. 252 kk jest przestępstwem nie znanym kodeksowi karnemu z 1969 r. Wprowadzenie powyższego przepisu powiązane jest między innymi ze zobowiązaniami międzynarodowymi w zakresie ścigania wszelkich rodzajów terroryzmu międzynarodowego. W szczególności chodzi o Międzynarodową Konwencję Przeciwko Braniu Zakładników sporządzoną w dniu 18 grudnia 1979 roku w Nowym Jorku a ratyfikowaną przez Polskę w dniu 12 października 2000 roku (Dz. U. nr 106, poz. 1123 i 1124). 
Z uwagi na stosunkową nowość uregulowań zawartych w niniejszym przepisie nie ugruntowała się jeszcze praktyka jego stosowania. Dlatego też należy wyjaśnić kilka podstawowych zagadnień związanych praktycznym zastosowaniem art. 252 kk kładąc nacisk na zbieg tego przepisu z innymi przepisami Kodeksu Karnego.

Przedmiot ochrony przestępstwa z art. 252 kk jest złożony i obejmuje on z jednej strony wolność człowieka (w typie podstawowym z § 1) a z drugiej strony swobodę działania organów państwowych i samorządowych, instytucji, organizacji, osób fizycznych lub prawnych lub grup osób. Właśnie cel działania sprawcy, czyli zmuszenie do określonego zachowania wyżej wymienionych podmiotów stanowi o ciężarze gatunkowym przestępstwa, jest znamieniem nadrzędnym, przeważającym przy prawnokarnej kwalifikacji czynu i był bezpośrednim powodem wyodrębnienia przestępstwa w kodeksie z 1997 r. Potwierdzeniem tego jest również fakt umieszczenia przestępstwa wzięcia zakładnika w rozdziale XXXII jako przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu, choć uzasadnionym byłoby również umieszczenie go w rozdziale XXIII wśród przestępstw przeciwko wolności. Usytuowanie systemowe przestępstwa wyraźnie wskazuje aksjologię, którą posługiwał się ustawodawca, do cech przesądzających zaliczenie czynu do przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu należą bowiem abstrakcyjne ujęcie dóbr chronionych (ład, spokój, bezpieczeństwo publiczne), ugodzenie w dobro zbiorowe oraz publiczny charakter czynu . Ubocznym przedmiotem ochrony jest życie i zdrowie człowieka.
Ze względu na istnienie dwóch rodzajów przedmiotu ochrony, pewne wątpliwości budzić może określenie charakteru przestępstwa. Z. Ćwiąkalski twierdzi, że przestępstwo z § 1 ma charakter bezskutkowy. Celem działania sprawcy jest zmuszenie innego podmiotu do określonego zachowania się, czego nie można uznać za skutek przestępstwa, co więcej przestępstwo jest popełnione w chwili czynu, tj. samego wzięcia lub przetrzymywania zakładnika niezależnie od tego czy sprawcy udało się cel osiągnąć. Pogląd ten na pierwszy plan wysuwa cel przestępstwa, jako że zgodnie z treścią przepisu, przestępstwa dopuszcza się ten, kto bierze zakładnika w celu zmuszenia do określonego zachowania się i istnieje od momentu wzięcia zakładnika niezależnie od wystąpienia skutku w postaci osiągnięcia celu.
Należy opowiedzieć się jednak za poglądem, że przestępstwo z art. 252 § 1 kk ma charakter materialny i choć oczywiście dla bytu przestępstwa nie jest konieczne osiągnięcie zamierzonego przez sprawcę celu w postaci pożądanego przez niego określonego zachowania się osoby trzeciej, to faktycznie przestępstwo polega na pozbawieniu wolności. W takim ujęciu przestępstwo z art. 252 § 1 kk jest kwalifikowanym typem przestępstwa pozbawienia wolności w stosunku do przestępstwa z art. 189 kk ze względu na cel działania sprawcy.
Wzięcie zakładnika to pozbawienie wolności jakiejś osoby wbrew jej woli, z kolei przetrzymywanie to utrzymanie bezprawnego pozbawienia wolności wziętego już zakładnika. Ze względu na użycie przez ustawodawcę spójnika „lub” znamiona strony przedmiotowej przestępstwa wzięcia zakładnika wyczerpane zostaną w następujących sytuacjach:
1) sprawca bierze (porywa) zakładnika i następnie go przetrzymuje,
2) sprawca bierze (porywa) zakładnika lecz go nie przetrzymuje bowiem przekazuje go innej osobie w celu przetrzymywania,
3) sprawca bierze zakładnika lecz natychmiast następuje jego uwolnienie, co wyklucza przypisanie sprawcy przetrzymywania wziętego zakładnika,
4) sprawca sam nie bierze zakładnika, lecz wziętego przez kogoś innego przetrzymuje.

Według L. Gardockiego, przez pojęcie wzięcia zakładnika należy rozumieć pozbawienie człowieka wolności połączone z groźbą spowodowania jego śmierci lub uszkodzenia ciała albo porównywalnej do tego krzywdy, jeżeli żądanie sprawcy nie zostanie spełnione. Przyjęcie powyższej definicji oznaczałoby, że dyspozycja art. 252 § 1 kk zbliżałaby się bardzo do dyspozycji art. 282 kk. Łatwo sobie wyobrazić sytuację, w której celem działania sprawcy biorącego przemocą zakładnika jest otrzymanie okupu, czyli niekorzystne rozporządzenie mieniem przez osobę trzecią na rzecz sprawcy. Z jednej strony jest to oczywiste przestępstwo z art. 252 § 1 kk, ale wydaje się również, że mogą być spełnione znamiona przestępstwa wymuszenia rozbójniczego, ponieważ trudno czasem ocenić od którego momentu i czy w ogóle osoba, wobec której stosuje się przemoc jest pozbawiona wolności. Trzeba zauważyć, że definicja powyższa jest zbyt wąska. Pozbawienie wolności nie musi być połączone z groźbami spowodowania śmierci lub uszczerbku na zdrowiu, gdyż taki warunek penalizacji zachowania sprawcy nie jest zawarty w art. 252 § 1 kk. Pozbawienie wolności może nastąpić w drodze podstępu (zwabienie zakładnika) lub też zatrzymania go, gdy nie stawia on żadnego oporu, np. członka rodziny lub okupacja budynku administracji i traktowanie jako zakładników urzędników , a takie formy aktywności sprawcy pozostają poza znamionami czynu z art. 282 kk i bezspornie nie stanowią przestępstwa wymuszenia rozbójniczego.
Przedmiotem przestępstwa z art. 252 § 1 kk jest zakładnik, czyli osoba pozbawiona lub ograniczona przez sprawcę w swojej wolności. Przedmiotem przestępstwa nie są natomiast podmioty, na których wymuszone ma być określone zachowanie, a które stanowią „podmiot oddziaływania”, tj. bez ich wskazania w ustawowym opisie czynu zabronionego przestępstwo nie miałoby racji bytu. Jednakże przedmiot przestępstwa czyli zakładnik oraz podmiot na którego zachowanie chce wpłynąć sprawca mogą być tymi samymi osobami. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 listopada 2005 roku. Należy zauważyć, że w art. 252 § 2 kk mowa jest nie o zakładniku lecz o człowieku. Rozszerza to znacznie dyspozycję tego przepisu, gdyż określone tam następstwa, czyli śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu mogą dotyczyć nie tylko zakładnika lecz również innych osób np. przypadkowych świadków lub interweniujących policjantów. 
Sprawca przestępstwa z art. 252 kk może być każdy, a więc ma ono charakter powszechny. Może ono być popełnione wyłącznie umyślnie w zamiarze bezpośrednim. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę określenia „w celu”. Poprzez zmuszanie należy rozumieć wywołanie określonego zachowania przy pomocy presji, wbrew woli podmiotu. Typ kwalifikowany przewidziany w art. 252 § 2 kk ma mieszaną stronę podmiotową. Czyn typu podstawowego objęty jest umyślnością (zamiar bezpośredni), natomiast następstwa kwalifikujące objęte są nieumyślnością.
Przestępstwo z art. 252 § 1 kk uważane jest za kwalifikowany typ przestępstwa z art. 189 kk. Czynności sprawcze tych dwóch przestępstw są identyczne i polegają na pozbawieniu człowieka wolności. Dyspozycja art. 189 kk nie precyzuje sposobów pozbawienia wolności, może więc to być zarówno przemoc lub groźba bezprawna, co będzie na przykład mogło rodzić skutek w postaci zajścia zbiegu rzeczywistego z przestępstwem z art. 191 kk czyli zastosowania przemocy lub groźby w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania. Stosunek taki będzie zbiegiem rzeczywistym właściwym, w którym zajdzie krzyżowanie znamion dwóch czynów zabronionych i spowoduje konieczność zastosowania kumulacji na podstawie art. 11 § 2 kk uwzględniającej w pełni stopień społecznej szkodliwości przestępstwa. Podobnie jak w przypadku wzięcia zakładnika, pozbawienie wolności może być efektem podstępu, oraz przymusu psychicznego, tj. wywołaniu takiego stanu psychicznego u ofiary, w którym nie jest ona zdolna przeciwstawić się woli sprawcy co do fizycznej zmiany pomieszczenia, w którym się znajduje (poprzez np. rzeczywistą groźbę wyrządzenia dolegliwości pokrzywdzonemu lub osobie bliskiej lub spowodowania szkody materialnej) , który to sposób również może zostać zastosowany przy czynie z art. 252 § 1 kk.
Jedyną istotną różnicą, w świetle powyższych wywodów w znamionach przestępstw z art. 252 § 1 kk i 189 § 1 kk jest cel działania sprawcy, który w pierwszym przypadku musi obejmować zmuszenie określonych podmiotów do określonego zachowania się, natomiast w drugim przypadku jest całkowicie obojętny. Tym samym, o ile przedmiotem ochrony art. 252 kk jest wolność i nietykalność osoby fizycznej oraz porządek publiczny i suwerenność działania określonych podmiotów, przedmiotem ochrony art. 189 kk jest wyłącznie wolność i nietykalność osoby fizycznej. Konkluzja powyższa prowadzi do wniosku, że pomiędzy przepisami 252 § 1 kk i 189 § 1 kk zachodzi niewłaściwy pomijalny zbieg przepisów i zastosowanie znajdzie jedna z zasad wyłączania wielości ocen czyli zasada specjalności lub zasada konsumpcji. Pogląd taki przeważa wśród przedstawicieli doktryny. Z. Ćwiąkalski przyjmuje, że art. 252 jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu art. 189 kk, co sugerowałoby, że zastosowanie znajdzie zasada specjalności, a wiec w przypadku zaistnienia celu z art. 252 kk, przepis posiłkowy – szczególny wyłączy stosowanie przepisu pierwotnego – ogólnego, a więc art. 189 kk. Podobnie twierdzi A. Zoll, wyraźnie wskazując jednak na zasadę konsumpcji, gdzie przepis z art. 252 § 1 kk konsumuje przepis z art. 189 § 1 kk, natomiast za zbieg właściwy kumulatywny uznaje zbieg przepisów z art. 189 § 2 kk i art. 252 § 1 kk, za słuszny uznając wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20 października 2003 roku, w którym stwierdzono, że „w przestępstwo z art. 252 § 1 kk nie jest wpisane ze swej istoty pozbawienie wolności ze szczególnym udręczeniem pokrzywdzonego. Stwierdzenie tego znamienia jest zawsze wynikiem oceny zachowania sprawców w realiach konkretnej sprawy. Jeśli analiza tego zachowania prowadzi do wniosku, że pozbawienie wolności zakładnika wiązało się dlań ze szczególnym udręczeniem w rozumieniu art. 189 § 2 kk, a więc łączyło się z doznaniem dodatkowych cierpień fizycznych lub psychicznych wykraczających ponad miarę wynikającą z samego faktu pozbawienia wolności, to uzasadnionym i zasadnym staje się kwalifikowanie takiego czynu z art. 252 § 1 kk i art. 189 § 2 kk. Podobny pogląd wyraził R. Góral, który opowiedział się generalnie za niestosowaniem kwalifikacji kumulatywnej omawianych przestępstw, chyba że pozbawienie wolności zakładnika łączy się ze szczególnym udręczeniem (art. 189 § 2 kk), nie wywołującym jednak skutków określonych w art. 252 § 2 kk. Z takim podejściem nie zgadza się Z. Ćwiąkalski, który przytoczony powyżej wyrok uznaje za błędny, zwracając uwagę na zagrożenie karą w § 1 art. 252 kk oraz na typ przestępstwa z § 2 kwalifikowany ze względu na skutek w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 
Należy zauważyć, że oba stanowiska mają swoje uzasadnienie. Z jednej strony nie można z całą pewnością stwierdzić, że w realizację znamion przestępstwa z art. 252 § 1 kk wkalkulowano elementy decydujące o ładunku społecznej szkodliwości, które wiążą się z realizacją znamion przestępstwa z art. 189 § 2 kk. Samo wzięcie lub przetrzymywanie zakładnika, jak to zostało wspomniane wyżej wcale nie musi wiązać się bowiem z udręczeniem pokrzywdzonego. Rację ma jednak Z. Ćwiąkalski podnosząc kwestię zagrożenia karą. Wzięcie lub przetrzymywanie zakładnika zagrożone jest karą pozbawienia wolności od roku do lat 10, w przypadku kwalifikowanym od lat 2 do 12, natomiast w przypadku pozbawienia wolności ze szczególnym udręczeniem – pozbawienia wolności od roku do lat 10, a więc bardzo podobnie, co w świetle ogólnych dyrektyw wymiaru kary z art. 53 kk, a w szczególności stopnia społecznej szkodliwości, motywacji i sposobu zachowania się sprawcy oraz rodzaju i rozmiaru ujemnych następstw przestępstwa, pozwala sądowi orzekającemu na bezpieczne zastosowanie zasady konsumpcji lub subsydiarności.
Mimo powszechności poglądu, na podstawie którego zbieg przepisów art. 252 § 1 kk i 189 § 1 kk nie zachodzi, lub też jest zbiegiem pozornym, należy zwrócić uwagę na jedną wątpliwość. Na mocy art. 252 § 4 kk, sprawca który odstąpił od zamiaru wymuszenia oraz zwolnił zakładnika nie podlega karze. Odstąpienie od wymierzenia kary jest tutaj obligatoryjne, a regulacja ta miała oczywiście na celu dobro zakładnika, którego życie i zdrowie jest zazwyczaj poważnie zagrożone. Zgodnie jednak z zasadą konsumpcji lub subsydiarności, stosowanie art. 189 § 1 kk zostanie pochłonięte lub wyłączone przez art. 252 kk, brak zaś w art. 189 kk klauzuli niekaralności powoduje, iż sprawca dokonujący pozbawienia wolności w warunkach z art. 252 § 1 kk, a więc poważniejszego przestępstwa ma zapewnioną niekaralność, natomiast sprawca zwykłego pozbawienia wolności nie ma takiego przywileju. Mimo iż więc przedmiotem ochrony obydwu przestępstw jest wolność i nietykalność człowieka, jego prawo do swobodnego i nieprzymuszonego zmieniania miejsca przebywania, to w przypadku zastosowania przepisu konsumującego nie zostanie spełniona, (przy określonych warunkach) funkcja represyjna wymiaru sprawiedliwości, a tym samym można wysnuć wniosek, że przepis konsumowany lepiej i pełniej w tym zakresie zabezpiecza chronione prawem dobro.
W doktrynie wskazuje się również na niewłaściwy zbieg przepisów jaki zachodzi pomiędzy przestępstwem z art. 252 § 1 kk z przestępstwami z art. 191 § 1 kk (zmuszanie), art. 245 kk (zmuszanie świadka), art. 250 kk (naruszenie swobody głosowania) i wspomnianym wyżej przestępstwem z art. 282 kk. Wszystkie powyższe czyny przestępne polegają na stosowaniu przemocy lub innych pośrednich środków przymusu (groźba bezprawna, nadużycie stosunku zależności w przypadku art. 250 kk) w celu osiągnięcia określonego celu. Tak więc w przypadku czynu z art. 191 § 1 kk jest to bliżej nieokreślone zmuszanie do określonego działania, zaniechania bądź znoszenia, w przypadku art. 245 kk wywarcie wpływu na wskazane w hipotezie przepisu osoby (świadek, biegły, tłumacz, oskarżyciel), w przypadku art. 250 kk wywarcie wpływu na sposób lub sam fakt głosowania osoby do tego uprawnionej.
Jak zauważa Z. Ćwiąkalski, przepis art. 251 § 1 kk ma w stosunku do wyżej wymienionych przestępstw charakter szczególny. Podejście to oznacza, że zbieg niewłaściwy pomijalny miedzy tymi przestępstwami rozwiązywałoby się przy pomocy zasady specjalności (lex specialis derogat legi generali), tj, zasady według której przepis szczególny (węższy w zakresie i bogatszy w treść) wyłącza przepis ogólny (szerszy w zakresie i uboższy w treść). Szczególność art. 252 kk odnosi się tu jednak tylko do sposobu działania sprawcy polegającego na wzięciu lub przetrzymywaniu zakładnika, które można tutaj uznać za szczególny, kwalifikowany rodzaj przemocy ukierunkowanej na osiągnięcie zamierzonego celu. Przepis art. 252 kk niekoniecznie jest jednak bogatszy w treść, a tym bardziej niekoniecznie musi być węższy w zakresie. Wzięcie zakładnika polega na pozbawieniu wolności lub przetrzymywaniu pozbawionego wolności człowieka w celu zmuszenia do określonego działania lub zaniechania określonych osób bądź instytucji. W przypadku natomiast art. 245 kk i 250 kk, przemoc musi być skierowana wyłącznie wobec osób – uczestników postępowania sądowego (lub przygotowawczego, administracyjnego) albo wobec osoby uprawnionej do głosowania, katalog osób ulega więc w stosunku do art. 252 kk zawężeniu, co sprawia, że w tym zakresie sytuacja określona w art. 245 kk i 250 kk jest bardziej skonkretyzowana.
Przyjmując zatem, że sprawca popełniając przestępstwo wzięcia zakładnika ma na celu np. wywarcie wpływu na sposób głosowania określonej osoby lub zmuszenia określonej osoby mającej status świadka do konkretnego, korzystnego zachowania się w procesie popełnia czyn z art. 252 kk, który pozostaje w zbiegu pomijalnym (niewłaściwym) z art. 245 kk lub 250 kk, jednak zasadą mającą w takim przypadku zastosowanie będzie raczej zasada konsumpcji, bowiem w realizację znamion czynu z art. 252 kk wkalkulowane są te elementy decydujące o ładunku społecznej szkodliwości, które wiążą się z realizacją znamion przestępstwa z art. 245 kk bądź 250 kk, a kryminalna zawartość wiążąca się ze znamionami powyższych przestępstw, jest już uwzględniona w sankcji przewidzianej za czyn z art. 252 kk.
Art. 252 kk jako typizujący czyn o cięższym charakterze, społecznie dużo bardziej szkodliwy, zagrożony surowszą sankcją, skonsumuje więc w ściśle określonych okolicznościach faktycznych przepisy art. 245 kk i 250 kk.
Niewątpliwie należało by się również zastanowić nad stosunkiem art. 252 kk do art. 253 § 1 kk. Zgodnie z art. 253 § 1 kk, kto uprawia handel ludźmi nawet za ich zgodą, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. Przestępstwo handlu ludźmi jest przestępstwem wieloczynnościowym wymagający powtarzalności aktów kupna-sprzedaży. Penalizacji podlega więc dokonywanie transakcji kupna-sprzedaży, których przedmiotem są co najmniej dwie osoby, przy czym zgoda tych osób nie ma wpływu na byt przestępstwa. Jedna tylko transakcja (dotycząca jednej osoby) nie prowadzi do realizacji ustawowych znamion tego przestępstwa. Na innym stanowisku stanął Sąd Apelacyjny w Lublinie przyjmując, że do bytu przestępstwa z art. 253 kk wystarczy podejmowanie działania wobec jednej osoby. Niezależnie od tego czy przyjmiemy wieloczynowość czy jednoczynowość przestępstwa z art. 253 kk, w pewnych przypadkach zachodzi zbieg przepisów z art. 252 kk. O ile nie ulega wątpliwości, że nie występuje zbieg przepisów z art. 252 § 1 kk oraz 253 § 1 kk w przypadku zgody człowieka na jego sprzedaż o tyle może zachodzić zbieg w przypadku sprzedaży przymusowej. Należy zauważyć, że przestępstwo z art. 252 kk popełnione jest w celu zmuszenia organu państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej albo grupy osób do określonego zachowania się. Jest to więc niewątpliwie przestępstwo kierunkowe. Nie można jednakże wykluczyć sytuacji, że przestępstwo to może być popełnione w zamiarze przemiennym (dolus alternativus). Zamiarem sprawcy może być zmuszenie organu lub innej instytucji do działania, a w przypadku osiągnięcia bądź nieosiągnięcia swojego celu sprzedaż zakładników. Niewątpliwie przykładem zachowania które byłoby kwalifikowane z art. 252 § 1 kk w zb. z art. 253 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk byłaby sytuacja, w której sprawca porywa dwie osoby w celu zmuszenia organu lub innej osoby lub instytucji do określonego zachowania się. Po uzyskaniu swojego celu, czyli ustąpieniu w stosunku do jego żądań, sprzedaje swoich zakładników. Należy zauważyć, iż zostały w tym przypadku wyszarpane znamiona art. 252 kk gdyż sprawca wziął i przetrzymywał zakładników w konkretnym celu oraz przepisu art. 253 § 1 kk, gdyż potem ich sprzedał. W przypadku powyższym powołane przepisy krzyżują się i nie możemy zastosować żadnej z reguł wyłączania wielości ocen. Niezastosowanie któregoś ze zbiegających się przepisów naruszało by zasadę, że kwalifikacja prawna musi w pełni odzwierciedlać zachowanie sprawcy oraz w pełni uwzględniać społeczną szkodliwość związaną z zaistniałym faktem. 
O ile możliwy jest zbieg art. 252 § 1 kk oraz 253 § 1 kk o tyle treść art. 253 § 2 kk, jak się wydaje, wyklucza zaistnienie takiej możliwości, ale tylko w przypadku śmierci ofiary. Wynika to z faktu, że jeżeli nastąpi śmierć zakładnika to nie ma przedmiotu wykonawczego przestępstwa z art. 253 § 1 kk. Co najwyżej możemy mówić wtedy o sprzedaży zwłok i ewentualnym ich znieważeniu (art. 262 kk). Oczywiście można podać przykład sytuacji, w której jednak zbieg pomiędzy art. 252 § 2 kk i 253 § 1 kk zajdzie nawet w przypadku śmierci zakładnika. Śmierć bowiem może być następstwem czynu z art. 252 § 1 kk, ale skutek w postaci śmierci może nastąpić już po dokonanej sprzedaży. Sprawca może sprzedać zakładnika, który doznał w czasie porwania takiego uszczerbku na zdrowiu, który po określonym czasie spowodował jego śmierć. Oczywistym natomiast jest zbieg powyższych przepisów w przypadku ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Porywacz sprzedaje człowieka, który na skutek porwania z art. 252 § 1 kk doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 
Z oczywistych względów nie możemy mówić o zbiegu art. 252 § 3 kk z art. 253 § 1 kk. Podobnie zbieg art. 252 § 4 kk z art. 253 § 1 kk, gdyż w przypadku zwolnienia zakładnika trudno wyobrazić sobie sytuację jego późniejszej sprzedaży. 
Nie można wykluczyć również zbiegu przepisu art. 252 kk oraz art. 211 kk (uprowadzenie małoletniego). Wydaje się jednak, że mamy w tym wypadku do czynienia ze zbiegiem pomijalnym, gdyż możemy zastosować zasadę konsumpcji. Niewątpliwie art. 252 kk oraz art. 211 kk pozostają w stosunku do siebie w takiej relacji, że jeden z nich zawiera w sobie okoliczności objęte znamionami drugiego przepisu. Wszystkie znamiona art. 211 kk są zawarte w art. 252 kk. Jeżeli sprawca uprowadza małoletniego lub osobę nieporadną to za tym samym czynem uprowadza człowieka. Ponadto robi to wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru. Jeżeli uprowadziłby za zgodą osoby uprawnionej do opieki lub nadzoru nie byłoby w ogóle mowy o zbiegu, gdyż jedno ze znamion art. 211 kk nie zostałoby wypełnione. Nadto kryminalna zawartość wiążąca się ze znamionami przestępstwa z art. 211 kk, który podlega skonsumowaniu, jest już uwzględniona w sankcji przewidzianej za przestępstwo z art. 252 kk. Analiza powyższa prowadzi do wniosku, że w przypadku wzięcia lub przetrzymywania zakładnika, który jest nieletni lub nieporadny, art. 211 kk nie powinien mieć odzwierciedlenia w kwalifikacji prawnej.
Art. 252 § 2 kk pozostaje w rzeczywistym zbiegu z art. 156 § 1 kk, w przypadku spowodowania przez sprawcę w sposób umyślny ciężkiego uszczerbku na zdrowiu zakładnika, natomiast niewątpliwie pozostaje w zbiegu pozornym z art. 156 § 2 kk , gdyż wtedy zastosowanie znajdzie zasada specjalności, a przepis art. 252 § 2 kk będzie lex specialis wobec przepisu art. 156 § 2 kk. Z podobną sytuacją mamy do czynienia gdy następstwem czynu z art. 252 kk jest nieumyślna śmierć człowieka. Art. 252 § 2 kk jest przepisem szczególnym wobec przepisu art. 155 kk. Jednakże w przypadku umyślnego spowodowania śmierci, nie zachodzi zbieg pomiędzy art. 252 § 2 kk oraz 148 § 2 pkt 2 kk. W przypadku umyślnego zabójstwa zakładnika zastosujemy jako lex specialis drugi z wymienionych przepisów.
Słusznie zauważa również Z. Ćwiąkalski, że możliwy jest właściwy zbieg przepisów art. 253 kk z takimi przepisami jak 174 § 1 kk (przetrzymywanie w charakterze zakładników kontrolerów lotniczych, co sprowadza niebezpieczeństwo katastrofy w ruchu lotniczym), art. 288 § 1 kk (wyrządzenie szkody w mieniu w trakcie brania zakładnika), art. 232 kk (wywieranie wpływu przemocą lub groźba bezprawną na czynności urzędowe sądu). 
Konkludując, niniejsze rozważania wskazują, że przepis z art. 252 kk może występować w wielu konfiguracjach z innymi przepisami obejmującymi swoim zakresem pozbawienie wolności, zmuszanie, stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej, spowodowanie uszczerbku na zdrowiu lub śmierci. Wzajemne relacje między nimi są przedmiotem sporów w doktrynie i orzecznictwie, co jest wynikiem rozbudowanej treści i wielości zachowań składających się na dyspozycję przepisu. Zarazem jednak, jego obecność w systemie polskiego prawa karnego należy ocenić pozytywnie, gdyż żaden z pozostałych przepisów kodeksu karnego nie oddaje w pełni charakteru czynu jakim jest wzięcie zakładnika. 

Tags:

,