Ubezwłasnowolnienie całkowite a częściowe.

 

Ogólnie rzecz biorąc, ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe polega na pozbawieniu osoby fizycznej, mającej z różnych powodów problemy z samodzielnym funkcjonowaniem, zdolności do czynności prawnych. Człowiek uzyskuje pełną zdolność do czynności prawnych z chwilą ukończenia osiemnastego roku życia, natomiast zdolność ograniczoną z chwilą ukończenia lat trzynastu. Podstawowym przepisem dotyczącym ubezwłasnowolnienia całkowitego jest art. 13 kodeksu cywilnego. Przesłanką wydania tego typu orzeczenia (ubezwłasnowolnienie może nastąpić tylko i wyłącznie na mocy orzeczenia sądowego) jest stwierdzenie, iż dana osoba wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych (w szczególności pijaństwa lub narkomanii) nie jest w stanie samodzielnie kierować swym postępowaniem. W przypadku takiej osoby ustanawia się opiekę, chyba że jest ona małoletnia i pozostaje pod władzą rodzicielską. Jeżeli chodzi o ubezwłasnowolnienie częściowe, dotyczy ono tylko osób pełnoletnich – w tym przypadku podstawową normę prawną zawiera art. 16 kodeksu cywilnego. Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu częściowym jest możliwe, jeżeli dana osoba z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych (tutaj także w szczególności pijaństwa i/lub narkomanii) potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw, ale jej stan nie jest na tyle poważny, aby uzasadniał orzeczenie ubezwłasnowolnienia całkowitego. Dla osób ubezwłasnowolnionych częściowo ustanawia się kuratelę.

Jakie są skutki wyżej wymienionych orzeczeń w sferze prawnej takiej osoby? Podstawową konsekwencją orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym jest nieważność czynności prawnych zawartych po zapadnięciu orzeczenia. Ważne i skuteczne są tylko czynności zawierane w drobnych sprawach życia codziennego zakładając, że nie pociągają za sobą rażącego pokrzywdzenia osoby ubezwłasnowolnionej (np. kupno bułek w piekarni czy biletu tramwajowego).

W przypadku ubezwłasnowolnienia częściowego, ograniczenie polega na tym, iż w przypadku czynności, w której dana osoba zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, dla stwierdzenia jej ważności potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego.